Op 20 februari 2026 werd het laatste stuk van de Jezus Christus-toren op zijn plek gezet in Barcelona. De Sagrada Família, de basiliek waaraan men begon in 1882, was daarmee structureel voltooid. Vier maanden later, op 10 juni 2026, precies honderd jaar na de dood van Antoni Gaudí, zegende paus Leo XIV de voltooide toren in tijdens een staatsbezoek aan Spanje. CNN deed uitvoerig verslag van de plechtigheden in Barcelona. Het was het meest bekeken architectuurmoment van dit decennium.
Hoe een onvoltooide kerk een symbool werd
De basiliek in Barcelona begon in 1882 als een bescheiden neogotisch project van architect Francisco de Paula del Villar. Een jaar later nam de toen 31-jarige Antoni Gaudí het over, en daarmee veranderde alles. Gaudí gaf zijn verdere leven volledig aan dit ene gebouw. Hij verhuisde uiteindelijk naar de bouwplaats, leefde sober en accepteerde nauwelijks andere opdrachten meer. Op 7 juni 1926 werd hij geraakt door een tram. Voorbijgangers droegen hem naar een armenkliniek, want niemand herkende de armoedig geklede man als de beroemdste architect van zijn tijd. Hij overleed drie dagen later, op 10 juni 1926, met nog geen kwart van zijn levenswerk voltooid.
Sindsdien werkten wisselende ploegen architecten, kunstenaars en steenhouwers verder op basis van zijn tekeningen en maquettes. Een groot deel daarvan ging in 1936 bij een brand verloren. Wat overbleef, werd gefotografeerd, gereconstrueerd en later via computertomografie nauwkeurig nagecalculeerd.
De Jezus Christus-toren als bekroning
Van de achttien geplande torens is de Jezus Christus-toren de hoogste: 172,5 meter. Daarmee is de Sagrada Família officieel de hoogste kerk ter wereld, boven de Kölner Dom (157 meter) die die titel eeuwenlang had. Bovenop de toren rust een zestienpuntige ster die bij zonsopgang het eerste licht vangt en over de omliggende Eixample-wijk werpt.
Wie Gaudí's architectuur wil begrijpen, moet kijken naar bomen - niet als metafoor, maar als ingenieursmodel. Zijn kolommen vertakken naar boven zoals dennen en eiken dat doen; zijn gewelven volgen de hyperbolische vormen die je in zeepbellen ziet. Gotische kerken hadden reusachtige luchtbogen nodig om de zijkrachten van gewelven op te vangen. Gaudí's hyperboloïden en paraboloïden leiden diezelfde krachten rechtstreeks naar de fundering - compacter, eleganter en structureel eerlijker. De stenen van de voltooide toren zijn met laserprecisie gesneden via computermodellen die in Gaudí's eigen tijd ondenkbaar waren, maar zijn fundamentele logica bleef dezelfde: natuur als blauwdruk.
Gaudí zou het herkennen, en ook niet
Het is een ongemakkelijke vraag voor elke architectuurliefhebber: hoe authentiek is een gebouw dat voor meer dan driekwart is ontworpen en gebouwd door mensen die de architect nooit hebben ontmoet? De bouwheren van de Sagrada Família staan erop dat iedere beslissing wordt genomen op basis van de overgebleven documentatie. Maar documentatie is altijd interpretatie. De maquettes die Gaudí naliet waren driedimensionale gipsmodellen, geen CAD-tekeningen. De reconstructie na de brand van 1936 kostte jaren van detailwerk.
Het resultaat is een gebouw dat zowel authentiek als modern is - een paradox die de Sagrada Família bijzonder maakt. Steenhouwers gebruiken robots. Torens zijn berekend met eindige-elementenmethoden. Toch staat het gebouw er zoals Gaudí het bedoeld had: levend, organisch, vol van licht en kleur.
Nog tien jaar bouwen
De structurele voltooiing van de buitenkant betekent niet dat het werk klaar is. Het interieur vraagt nog een flinke inspanning: mozaïeken, schilderingen en de monumentale Glòria-trap aan de zuidkant, de voornaamste ingang van het gebouw, worden naar verwachting pas tussen 2034 en 2035 afgerond. De Sagrada Família zal dus pas over een decennium echt compleet zijn, ruim 150 jaar na de eerste steen.
De bouw wordt volledig bekostigd door inkomsten uit kaartverkoop en donaties - niet één euro gemeentelijke subsidie. De basiliek trekt jaarlijks meer dan vier miljoen bezoekers en genereert naar schatting driehonderd miljoen euro per jaar aan toerismeopbrengsten voor Barcelona. Dat maakt het waarschijnlijk het enige grote monument ter wereld dat zijn eigen bouw volledig heeft gefinancierd.
Wat dit voor de architectuurwereld betekent
De voltooiing van de Sagrada Família valt samen met een bredere beweging waarbij organische vormen terugkeren in de architectuur. De vloeiende, gebogen gevels die nu opduiken bij iconische gebouwen wereldwijd gaan terug op dezelfde overtuiging die Gaudí al in de 19e eeuw formuleerde: dat rechte hoeken en vlakke wanden kunstmatig zijn, en dat de natuur betere modellen biedt. Architecten als Zaha Hadid en Bjarke Ingels trokken die lijn door naar de 21e eeuw; de Sagrada Família toont hoe ver die visie kan gaan als je haar honderd jaar de tijd geeft.
Ook in woonarchitectuur zie je dit. Gebouwen als de SAWA-woontoren laten zien dat organische vormen en structurele eerlijkheid ook in moderne woongebouwen kunnen samenkomen. Gaudí was daarin 150 jaar te vroeg. Nu haalt de wereld hem langzaam in.
Een architect die zijn eigen begrafenis miste
Antoni Gaudí overleed in een armenkliniek, onherkenbaar voor zijn omgeving. Zijn begrafenis werd pas een rouwdag voor heel Barcelona toen de stad doorkreeg wie de man op de brancard was geweest. Zijn zaligverklaringsprocedure loopt al tientallen jaren bij het Vaticaan; of hij ooit heilig verklaard wordt, weet niemand. Maar zijn kerk staat nu, 144 jaar na de eerste steen, vier torens boven de stad waarin hij zijn leven achterliet. Dat is misschien genoeg.